De matrix: de dynamiek van de spiraal

In mijn blogs over kritieke massa heb ik de spiraal (zie plaatje 1) neergezet als een van de meest fundamentele vormen in de natuur alsmede in sociale netwerken van mensen, bijvoorbeeld bij een opstand of innovatie.

3

spiraal

1

Plaatje 1: een spiraal van openheid naar focus

In een open innovatie omgeving stroomt er eerst een breed gala aan ideeën naar binnen: de openheid-fase (3). Vele ideeën zullen afvallen maar enkelen zullen verder uitgewerkt worden in projecten: de massa-fase (2). Uiteindelijk zullen maar enkele van die projecten leiden tot een bruikbaar product: de focus-fase (1).

Een uitbreiding van de spiraal, is de torus, bestaande uit een neerwaartse en opwaartse spiraal, zie plaatje 2. Een torus maakt het systeem compleet: energie kan vrijelijk vloeien van openheid richting focus en dan door van focus richting openheid. Dit laatste, de omgekeerde spiraal, is bijvoorbeeld het geval als nieuwe producten (1) weer tot nieuwe projecten (2) en geheel nieuwe ideeën leiden (3).

Plaatje 2: de torus

Net als de spiraal manifesteert de torus zich niet alleen in sociale netwerken maar ook in vele vormen in de natuur (zie plaatje 3): bijvoorbeeld in de energiestromen van respectievelijk bomen, mensen, appels, orkanen, de aarde en de melkweg.

Plaatje 3: De torus in de natuur

Wetenschappelijk gezien zijn er drie soorten effecten tussen objecten: causaal, correlatie of quantum. Waar de deeltjes, of objecten, dicht bij elkaar liggen zal men sneller causale verbanden vinden (fase 1, focus). Als je bijvoorbeeld een tekst typt, wordt het resultaat direct op het computerscherm weergegeven. In de massa-fase (2) liggen de deeltjes wat verder uit elkaar en dan vindt men samenhang, oftewel correlatie. Een voorbeeld hiervan is dat een project kan mislukken of slagen als het gevolg aan een veelvoud van oorzaken, waarvan vele oorzaken niet overtuigend de doorslaggevende succes-factor zijn maar wel meetellen. In het geval van de openheid-fase zijn de deeltjes zo breed mogelijk verspreid over het totale spectrum zo dat er geen samenhangende inzichten direct waarneembaar zijn. De kwantum-mechanica leert dat die er wel degelijk kunnen zijn: non-lokale verbanden. Een bekend voorbeeld is dat een deeltje aan deze kant van de wereld verstrengeld is met een deeltje aan de ander kant van de wereld. In de openheid-fase komt het bijvoorbeeld vaak voor dat mensen die onafhankelijk van elkaar leven tot het zelfde idee of de zelfde uitvinding komen. Daarnaast is het binnen de quantum-mechanica van groot belang dat het meten zelf de uitkomst van een meting beïnvloedt.

Een spiraal bestaat dus uit 3 fases: focus, massa en openheid (FMO). Een fase bestaat uit een veelvoud van interacties tussen de genoemde effecten en ook tussen de fases is er interactie. Daardoor bestaan de genoemde effecten in vijf fasen van een spiraal, nu inclusief 2 overgangsfases:

Focus x Focus, Focus x Massa, Massa x Massa, Massa x Openheid, en Openheid x Openheid

De spiraal kent dus eigenlijk 5 soorten effecten binnen 5 fases. Logischerwijs bestaat een dubbele spiraal, de torus, dan uit 10 soorten effecten in 10 fases. Het volstaat ons te richten op de 5 soorten die plaatsvinden binnen een spiraal. In het geval van de torus komt daar de omgekeerde volgorde nog eens bij.

De drie wetenschappelijke effecten beïnvloeden elkaar: pure focus bestaat alleen uit causale effecten, pure massa uit correlatie en pure openheid uit kwantum-effecten. Tussen focus en massa, en massa en openheid bevinden zich de 2 overgangsfases (Focus x Massa en Massa x Openheid) waar een combinatie van effecten plaatsvindt. Wij hebben van de 5 fases een matrix gemaakt (zie plaatje 1). Deze kan voor oneindig veel situaties worden ingevuld, in het kader van opstand.net is deze gericht op ‘opstand’.

Plaatje 1: matrix effecten spiral dynamics

De matrix laat mogelijke inhoudelijke uitkomsten zien van de interactie tussen de bij elke fase behorende effecten.

Let er op dat in deze matrix de spiraal van klein en precies (focus) tot groot en breed (openheid) is ingedeeld: van het vergroten van een effect, het resulteren in een evenement, rollen van ongelijkheid, het effect van veranderende de maatschappij door revolutie, tot mogelijkheden om de geschiedenis te beïnvloeden. Dit is alleen een opsomming van de laatste horizontale as in elke submatrix. Bij de bestudering van alle combinatie van assen valt er nog veel meer informatie over iedere fase uit the halen.

Kritieke massa, het sneeuwbal-effect, waar opeens grote veranderingen plaatsvinden, ontstaat vaak in de overgangsfase van massa naar openheid; op het ene moment is massa nog enigszins intact op het andere moment barst de opstand uit zijn voegen en wordt het heel snel een revolutie. In de openheidsfase gaan de gebeurtenissen uiteindelijk alle kanten op. Sterker nog, in de openheidsfase valt alles wat bereikt is door een opstand, weer snel uit elkaar. Dan zal er vroeg of laat een nieuw omgekeerd proces van openheid naar massa en focus plaatsvinden, de andere kant van de torus. Overigens doen beiden spiralen zich tegelijkertijd in vele vormen en beide richtingen voor.

Het nut van deze matrix is het verkrijgen van inzicht in de dynamiek van spiralen, door deze voor verschillende onderwerpen van belang in te vullen.